ابوریحان بیرونی (۳۶۲–۴۴۰ هجری قمری / ۹۷۳–۱۰۵۰ میلادی)، یکی از برجستهترین دانشمندان دوره طلایی تمدن اسلامی و از اندیشمندان بزرگ ایرانی است. او در زمینههای گوناگونی همچون نجوم، جغرافیا، ریاضیات، داروشناسی، زمینشناسی و زبانشناسی فعالیت داشت و آثار ارزشمندی از خود بر جای گذاشت.
ابوریحان در خوارزم زاده شد و بخش زیادی از زندگی خود را صرف مطالعه، پژوهش، سفر و مکاتبه با دانشمندان دیگر کرد. وی با دانشمندانی مانند ابن سینا در ارتباط بود و دربار غزنویان نیز از حامیان او بود. پس از فتح هند توسط محمود غزنوی، ابوریحان به هند سفر کرد و طی سالها تحقیق، کتاب مشهور خود «تحقیق ماللهند» را نوشت که یکی از جامعترین آثار درباره فرهنگ و فلسفه هندی است.
از دیگر آثار مهم او میتوان به «القانون المسعودی»، «الآثار الباقیه» و «التفهیم» اشاره کرد. این آثار به بررسی دقیق و علمی پدیدههای طبیعی و نجومی میپردازند و نمایانگر دیدگاههای علمی و تجربی او هستند.
ابوریحان بیرونی به روحیهی علمی، بیطرفی در قضاوت، و کنجکاوی بیپایان شهرت دارد. او نهتنها به زبان عربی و فارسی مسلط بود، بلکه زبانهای سانسکریت، یونانی و عبری را نیز آموخته بود تا بتواند آثار علمی و فرهنگی را بهدرستی بررسی کند. میراث او همچنان الهامبخش پژوهشگران در حوزه تاریخ علم و فرهنگ است.
